دل نوشته

در خلال سالها

Mon, 03 Sep 2007 22:44:00 GMT

مادرم در آشپزخانه نشسته و سيب زميني پوست مي‌كند، من در حالي‌كه كت زيباي يقه خز مامانم را به تن و كفش‌هاي پاشنه بلندش را پا كرده‌ام و كلاه مخملي زيبايش را به سر گذاشته‌ام با ظرافت هر‌چه تمام‌تر وارد آشپزخانه مي‌شوم و شادمانه فرياد مي‌زنم، نگاه كن مامان! من مامان كوچولو هستم! مامان سرش را بلند مي‌كند و با چشماني كه اشك در آن حلقه زده، مي‌خندد. من خوب مي‌دانم كه چقدر زيبا و دلفريب شده‌ام. من چهار ساله هستم، و مامان رفيق من است. با خش خش لباس تازه‌ام به طرف مامان بر‌مي‌گردم و فرياد مي‌زنم، آه مامان اين لباس خيلي قشنگه! خيلي بهم مي‌آد! خيلي خوشم مي‌آد!. با نوك انگشتانم ساتن نرم و هلويي رنگ لباسم را لمس مي‌كنم و به مادرم كه به من لبخند مي‌زند نگاه مي‌كنم. من 9 ساله هستم و مادرم گاه گداري هنوز مادر زيباي من است.

روي مادرم داد مي‌زنم و مي‌گويم «سال ديگه كه وارد دانشگاه بشم و ديگه مجبور نباشم اين‌جا زندگي كنم خيلي خوش به حالم مي‌شه!» مادر با نا اميدي مي‌گويد: «اگر بخواي هميشه اين جوري رفتار كني خوش به حال من هم مي‌شه» رنجيده خاطر از حرف مادرم، از اتاق بيرون مي‌زنم و سعي مي‌كنم جلوي ريزش اشك‌هايم را بگيرم. من هفده ساله هستم و مادرم گاهي اوقات مخالف من است.

جيغ زنان مي‌گويم: گرفتم! گرفتم! از دكتر (KING) نمرة 20 گرفتم. روي دو پا بالا مي‌پرم و ريز نمراتم را در هواي گرم آشپزخانه به نوسان در مي‌آورم. مادرم مي‌گويد كه به من افتخار مي‌كند. دور تا دور آشپزخانه 2 نفري پيروزمندانه به رقص مي‌پردازيم. من 21 ساله هستم و مادرم بزرگترين مشوق من است.

چشمانم به دشواري قادر به خواندن برنامه پرواز، در روي تابلوي ديجيتالي فرودگاه است: پرواز شماره 405 به مقصد (گريد فالز)[1] آماده‌ي سوار كردن مسافرين است. پس از آن دفعاتي كه مادرم را ترك مي‌كردم و او مي‌گريست، حالا نوبت اوست كه مرا ترك كند و من تك و تنها گريه مي‌كنم. به چهرة مادرم مي‌نگرم و كاري مي‌كنم. اين كار را از 4 سالگي به اين طرف نكرده‌ام. دستش را چنگ مي‌زنم و مي‌گويم: «نرو، مادر! » او دست نوازشي به گونه‌ام مي‌كشد و مي‌گويد: اما عزيزم بليط گرفته‌ام. تنگ در آغوشش مي‌كشم و مي‌گويم به شرطي مي‌گذارم بروي كه عيد پيش ما برگردي!. در حالي‌كه اشك چشمانش را پاك مي‌كند مي‌گويد: اوه، بله بر مي‌گردم.

من 37 ساله هستم و مامان رفيق من است. اين بار او براي هميشه رفيق من است!.

[1] خزان پاييز، سقوط، كشته شدن، از جمله معناي FALL است. با عنايت به معاني GREAT «كبير، بزرگ» و تركيب اين دو در GREAT FALLS مي‌توان گفت به طور سمبليك به سفر ابدي مادر يعني مرگ او اشاره مي‌كند.

اين حسين هرگز غلامرضا نمي شود

Mon, 03 Sep 2007 17:14:00 GMT

پرده‌ي اول:

زمين لرزه بود. «بويين زهرا» كمك مي‌خواست. نفس ايران بند آمده بود. بويين زهرا كم‌كم دست‌هايش را به نشانه تسليم بالا مي‌برد كه ناگهان پهلوان شهر دست‌هايش را گذاشت روي زانوهايش و يا علي گفت. غلامرضا كه پشت قوي‌ترين مردان ايران را به خاك رسانده بود با خاكساري دست نياز به سوي مردم دراز كرده بود.

پچ پچ‌ها به هم‌همه مبدل مي‌شود.

بچه‌ها اين پهلوان ماست.

جهان پهلوان داره چكار مي‌كنه؟

اي واي! آقا تختي جلوي مردم دست دراز كرده!

آقا تختي همه اين حرف‌ها را مي‌شنيد و چيزي نمي‌گفت. آن روز جهان پهلوان يك تنه به ياد بويين زهرا رسيد. راست بود كه مردم شهر آقاي تختي را مي‌ستودند.

پرده‌ي دوم:

بويين زهرا بعد از سي و چند سال بار ديگر لرزيد. ديگر آقاي تختي نبود كه به فرياد بويين زهرا برسد. آقاي تختي نبود كه فروتنانه، حجره به حجره، دست نياز به سوي مردم شهر دراز كند.

ديگر آن مرد نبود كه كت رنگ و رو رفته‌ي خود را از تن بيرون در بياورد و به آقا تختي هديه كند تا بويين زهرا از سرما نلرزد.

جهان پهلوان روزگار ما فقط به يك پيام همدردي اكتفا كرد و افتخار مدال طلايي خود را به مردم بهت زده بويين زهرا بخشيد.

قديمي‌تر‌هاي بويين زهرا سر بر ديوار دلتنگي گذاشتند و گريستند. «عليرضا» هيچ‌وقت «غلامرضا» نشد تا پير مردان بويين زهرا جاي خالي آقا تختي را در آوارهاي شهر احساس نكنند.

پرده‌ي سوم:

روي پيراهن با خط درشت نوشته بود: «يا ابوالفضل (ع)» و با قدم‌هاي محكم به طرف خروارها آهن و فولاد مي‌رفت...

همه مردم ايران مشت‌هايشان را مي‌فشردند و قلب‌شان را به قلب «حسين» گره زده بودند. وزنه سنگين با ورد يا ابوالفضل از زمين كنده شد تا صداي شكسته شدن ركورد جهاني دنيا را پر كند.

حالا ديگر «حسين رضا زاده» قوي‌ترين مرد دنيا بود.

مردي كه مي‌شد آدم را به ياد «آقا تختي» بيندازد. اما...

پرده‌ي چهارم:

آقا تختي فقط يكي بود. اين را يكي از قديمي‌هاي كشتي مي‌گويد.

يك بار آمده بودند دنبال آقا تختي كه بيا و ظهر‌ها در فلان رستوران غذا بخور و در عوض سه دانگ از چلوكبابي را به نامت مي‌كنيم. اسم چلوكبابي را هم مي‌گذاريم تختي.!

فقط خدا مي‌داند كه آقا تختي چقدر ناراحت شد. ابروهايش را گره كرد و با ناراحتي گفت برو قدت را نبينم. قديمي‌ها يادشان مي‌آيد كه بدترين فحش «جهان پهلوان» همين بود. وقتي از دست كسي عصباني مي‌شد مي‌گفت: برو كه قدت را نبينم.

پرده‌ي پنجم:

وقتي بم لرزيد باز هم ياد آقا تختي افتاديم. چند نفري دوره افتادند تا مثل آقا تختي براي بازماندگان بم آستين بالا بزنند.

اما حرف‌ها و حركت‌ها بوي آقا تختي را نمي‌داد. با كت و شلوار اتو كشيده روبروي دوربين‌هاي تلويزيون ژست گرفتند، سخنراني كردند و وعده دادند. مدال فروختند و اشك ريختند اما همه‌ي مردم شهر يك صدا گفتند كه جاي آقا تختي خيلي خالي است. عقاب آسيا به بم رفت. مي‌گفتند حسين را هم در بم ديده‌اند. خيلي‌ها دلشان مي‌خواستند آقا تختي مي‌شدند اما نشد! به قول آن كشتي‌گير قديمي: آقا تختي فقط يكي بود...

پرده‌ي ششم:

راستي چرا حسين هرگز غلامرضا نشد؟

يك بار ديگر پرده‌ي چهارم را بخوانيد. جهان پهلوان به طمع سه دانگ چلوكبابي نام جاودانه‌‌اش را حراج نكرد. غلامرضا به عشق مردم سرزمينش احترام گذاشت. مردم خوبي كه از باخت هم جهان‌پهلوان محبوب خود را از روي شانه‌هايش زمين نمي‌گذاشتند. اما حسين رضا زاده از بيل بوردهاي تبليغاتي بالا رفت تا محصولات نفت سياه بد بو را به مردم سرزمينش بشناساند.

عشق مردم ما بوي نفت گرفته است...

مردم ما براي قوي‌ترين مرد جهان به مهرآباد نمي‌روند و از پاي هواپيما تا خياباني دور جهان پهلوان را بدرقه نمي‌كنند.

يك بار ديگر پرده‌ي چهارم اين گزارش را بخوانيد و به عكس جهان پهلوان كه روي تابلوهاي عظيم تبليغاتي لبخند مي‌زند، نگاه كنيد تا باور كنيد :

اين حسين هرگز غلامرضا نمي‌شود

پهلوان مرده را عشق است. پير مرد راست مي‌گفت كه آقا تختي فقط يكي بود...

اين سه نفر

Mon, 03 Sep 2007 12:16:00 GMT

پرده اول

ديويد بكهام جلوي در هر آپاراتي و تعويض روغني ايستاده و به رهگذران روغن موتور كاسترول تعارف مي‌كند. ديويد فوق ستاره و خوش‌تيپ است. نيمي از مردم جهان همسرش ويكتوريا را مي‌شناسند. او حتي در تيم كهكشاني‌ها بازي مي‌كند. حتي تغيير آرايش موي سر ديويد خبر روز رسانه‌هاي جهاني مي‌شود و هيچ‌كس ديويد را سرزنش نمي‌كند و به‌خاطر تبليغ روغن موتور سركوفتش نمي‌زند.

ديويد آنقدر ثروتمند است كه براي بروكلين چهار ساله‌اش يك اتومبيل فراري بچه‌گانه خريده است. قيمت اين اتومبيل سفارشي نزديك يك ميليون دلار است. ديويد حتي اسم خياباني را كه به ويلاي شيكش منتهي مي‌شود ويكتوريا گذاشته است و به همين خاطر هفته‌اي چند هزار پوند به شهرداري پرداخت مي‌كند. ديويد بكهام يك آدم استثنايي است.

پرده دوم

محمد رضا گلزار خوش تيپ است گيتار هم مي‌زند. بازيگري در سينما را هم جدي گرفته است اما خيلي‌ها مي‌گويند محمد رضا چيزي از گيتار سر در نمي‌آورد. خيلي‌هاي ديگر هم به شدت اعتقاد دارند كه بازيگري گلزار هم دست كمي از نوازندگيش ندارد!

يك روز صبح كه مردم شهر تهران از خواب بيدار شدند محمد رضا گلزار را ديدند كه روي بيل‌بوردهاي تبليغاتي پايتخت جا خوش كرده و «پوشاك آقايان» تبليغ مي‌كند.

گلزار خيلي زود از بيل‌بورد‌ها پايين آمد. بعضي‌ها اعتقاد داشتند كه چهره گلزار در اين تبليغ تحريك كننده است. اما هيچ‌كس درباره‌ نوع اين تحريك توضيحي ندارد.

گلزار هنوز ازواج نكرده است. تا چند وقت پيش يك اتومبيل پژو 405 مشكي سوار مي‌شد اما به تازگي اتومبيل گران‌قيمت‌تري زير پاي گلزار ديده شده است.

محمد رضا فوق ستاره نيست اما سوپر استار زن سينماي ايراني از او يك فوق ستاره مقوايي ساخته است.

تغيير آرايش موي سر گلزار چندان تأثيري در تغيير موي سر جوانان سرزمين ما ندارد، اما كافي است خبر ازدواجش منتشر شود تا يك شهر را به‌هم بريزد!

پرده سوم

جمشيد مشايخي يك هنرمند ششدانگ است. هزار دستان ماست. كمال‌الملك ما هم هست. مي‌گويند وضع مالي بدي ندارد و صاحب يك شركت بزرگ فيلمساري است.

بازي جمشيد خان در فيلم قيصر هيچگاه از يادها نمي‌رود.

چند سال پيش جمشيد خان روي بيل‌بوردها رفت تا «كولر» تبليغ كند. وقتي آگهي‌هاي تمام رنگي و بزرگ «ريش سفيد كولر‌ها» در روزنامه‌هاي پر تيراژ به چاپ رسيد همه انگار قاطي كردند!

از همان روز به بعد باران فحش و تهمت و طعنه روي سر پير‌مرد مو سفيد كرده سينماي ايران باريد. هيچ‌كس از جمشيد خان نپرسيد كه چرا قرارداد تبليغاتي بسته است. آن هم قرار‌دادي يخ با ريش سفيد كولر‌ها؟!

پرده چهارم

مي‌گويند مرگ خوب است اما براي همسايه! حالا حكايت ماست. ديويد مي‌تواند مثل بچه يتيم‌ها جلوي در آپاراتي‌ بايستد اما محمد رضا و جمشيد خان حق لم دادن روي بيلبوردها را ندارند.

حقيقت تلخ است. ما هنوز روح هنر تبليغات را درك نكرده‌ايم. وقتي «تبليغ» بي‌معني باشد آن وقت صاحبان صنايع مي‌توانند به سادگي حق هنرمندان و ورزشكاران را ضايع كنند و از نمد شهرت آن‌ها كلاهي ببرند.

فقط كافي‌است بسته آدامس ... را باز كنيد تا نيكبخت واحد را ببينيد كه دور آدامس پيچيده شده است.

پوستر فروشي‌ها آزادانه در كنار خيابان‌ها هنرمندان و ورزشكاران محبوب را كنار هم چيده‌اند و مي‌فروشند!

محمد رضا گلزار و جمشيد مشايخي راضي نمي‌شوند كه مبلغ قراردادشان را فاش كنند. كريم باقري به راحتي رقم دريافتي خود را براي تبليغ خمير دندان داروگر افشا مي‌كند. قبلاً كه گفته بودم ما هنوز چيز زيادي از دنياي پيچيده تبليغات نمي‌دانيم.

پرده پنجم

هر كس نان دلش را مي‌خورد. ما حسود نيستيم. ايكاش خدا آنقدر به ديويد و محمد رضا و جمشيد خان پول بدهد كه ندانند با آن همه پول چكار كنند! اما بالاخره مرز تبليغ كجاست؟

به راستي گلزار جاذبه‌اي دارد كه «ايكات» را اين همه به وسوسه انداخته است؟

جمشيد خان چه جادويي دارد كه ريش سفيد كولرها به خاطرش مي‌فروشد؟

يادمان باشد كه ديويد يك كلكسيون گران‌قيمت اتومبيل استثنايي دارد و بي‌دليل نيست كه توليد كنندگان كمپاني معتبر كاسترول از او براي تبليغ استفاده كرده است.

به راستي ما كجاي راه را اشتباه آمده‌ايم؟

اگر فردا ستاره‌ي موسيقي پاپ ما به خاطر يك مشت دلار پفك نمكي تبليغ كند چه خاكي به سرمان بريزيم؟ اگر...

بگذريم. گذشتن آسان است اما اگر اجازه بدهيد كمي براي محمد رضا گلزار دلمان شور بزند. تصور كنيد سال 1438 هجري شمسي است و محمد رضا حدود هشتاد سال سن دارد.

پيرمردي نه چندان خوش تيپ با موهاي كم پشت يكدست سفيد كه روبروي پنجره‌ي اتاقش نشسته و پيپ مي‌كشد. نوه‌هايش آن طرف‌تر سر و صدا مي‌كنند. ديوار اتاق‌هاي خانه‌اش از عكس ستاره‌هاي نو ظهور سياه شده است. دختركي شانزده هفده ساله از نوه محمد رضا مي‌پرسد:

اين پدر بزرگت قبلاً چه‌كاره بوده است؟

نمي‌دونم، مي‌گن توي يك شركت تبليغاتي مانكن بوده.

چشم‌هاي محمد رضا غرق اشك مي‌شود. گلزار آن روز مي‌فهمد كه كمي گيتاريست بودن، كمي خواننده بودن، كمي بازيگر بودن و خيلي خوش تيپ بودن، چه مزه‌اي دارد!